Menu
Vyhledávání
Fotogalerie

Klub Paprsek
zobrazení: 1352
Další fotografie...
Kalendář
<<  Prosinec  >>
PoÚtStČtSoNe
    1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
Doporučujeme

Fotogalerie

Dějiny

Reformacja luterańska - od konfliktu do komunii

Luteranie i katolicy patrzą na historię z różnych perspektyw, mogą jednak w dialogu ekumenicznym przezwyciężyć tradycyjne antyewangelickie i antykatolickie hermeneutyki i wspólnie wytyczyć drogę, na której przypomną wydarzenia z przeszłości. Poniższy tekst nie jest całościowym przedstawieniem całej historii i wszystkich kontrowersyjnych kwestii teologicznych, a naświetla jedynie niektóre z najważniejszych momentów historycznych i problemów teologicznych Reformacji XVI wieku.


PRZYCZYNA REFORMACJI: KONTROWERSJE WOKÓŁ ODPUSTÓW

31 października 1517 roku Luter przesłał 95 tez zatytułowanych Dysputacja o wyjaśnieniu mocy odpustów jako załącznik listu zaadresowanego do arcybiskupa Albrechta z Moguncji. W liście tym Luter zgłosił wątpliwości wobec kazań oraz praktyki odpustowej, stojącej w obszarze odpowiedzialności arcybiskupa, i wezwał go do przeprowadzenia zmian. W tym samym dniu napisał również list do swojego biskupa diecezjalnego, Hieronima Schulze von Brandenburg. Przesyłając tezy małemu kręgowi teologów i – najprawdopodobniej – przybijając je do drzwi kościoła zamkowego w Wittenberdze, chciał zainicjować akademicką dysputę na temat nierozstrzygniętych kwestii dotyczących teorii i praktyki odpustowej.

Odpusty odgrywały ważną rolę w pobożności tamtych czasów. Odpust rozumiany był jako odpuszczenie czasowych kar za grzech, którego wina została już wybaczona. Chrześcijanie mogli uzyskać odpust według jasno określonych warunków – takich jak modlitwa, uczynki miłości, jałmużna – i dzięki zasłudze Kościoła; przyjmowano bowiem, że dysponuje on skarbcem zadośćuczynienia Chrystusa i Świętych, dając w nim udział pokutującym.

Według oceny Lutra praktyka odpustowa szkodziła pobożności chrześcijan. Luter zakwestionował to, że odpusty mogą uwolnić pokutujących od kar, które nałożył na nich Bóg, oraz że kary nakładane przez kapłana mogą być przenoszone do czyśćca. Poddał refleksji to, czy uzdrawiający i oczyszczający aspekt kary nie oznacza, że szczerze pokutujący człowiek wolałby cierpieć kary aniżeli się od nich uwolnić, i czy płacone za odpusty pieniądze nie powinny być zamiast tego oddawane biednym. Zastanawiał się również nad istotą skarbu Kościoła, z którego papież oferował odpusty.


PROCES PRZECIWKO LUTROWI

95 tez Lutra rozprzestrzeniło się w Niemczech bardzo szybko i wywołało duże poruszenie, wyrządzając przy tym praktyce odpustowej spore szkody. Wkrótce pojawiły się plotki, że Luter zostanie oskarżony o herezję. Już w grudniu 1517 roku arcybiskup Moguncji przesłał tezy wraz z dodatkowym materiałem do Rzymu, aby sprawdzono teologię Lutra.

Luter był zaskoczony reakcją na swoje tezy, ponieważ nie planował publicznego wydarzenia, a jedynie akademicką dysputę. Obawiał się, że tezy łatwo mogą zostać źle zrozumiane, jeśli czytać je będzie większa ilość odbiorców. Dlatego też pod koniec marca 1518 roku opublikował Kazanie o odpuście i łasce w języku niemieckim. Pismo to odniosło niesamowity sukces i sprawiło, że Luter stał się w niemieckim społeczeństwie osobą powszechnie znaną. Sam Luter powtarzał nieustannie, że jego tezy – z wyjątkiem pierwszych czterech – nie przedstawiają definitywnych wypowiedzi, ale twierdzenia, stworzone na potrzeby dysputy.

Rzym obawiał się, że teologia Lutra może podważyć nauczanie Kościoła oraz autorytet papieża, dlatego też Luter został wezwany do stawienia się w Rzymie i wytłumaczenia się przed kurialnym trybunałem ze swojej teologii. Proces został jednak na prośbę elektora saskiego Fryderyka Mądrego przeniesiony do Niemiec, a mianowicie na posiedzenie Sejmu Rzeszy do Augsburga. Kardynał Cajetan otrzymał pełnomocnictwo do przesłuchania Lutra. W myśl papieskiego mandatu Luter miał wyrzec się swoich poglądów, a w przypadku odmowy podporządkowania się wezwaniu – kardynał posiadał odpowiednie prerogatywy do natychmiastowego skazania Lutra na banicję, aresztowania go i przywiezienia do Rzymu. Po spotkaniu Cajetan sporządził zarys doktrynalnej deklaracji w sprawie odpustów, która niedługo po przesłuchaniu w Augsburgu została promulgowana przez papieża. W dokumencie nie było odpowiedzi na argumenty Lutra.

Cały proces, który ostatecznie doprowadził do ekskomuniki Lutra, charakteryzował się zasadniczą dwuznacznością. Luter stawiał pytania pod dyskusję, podnosił argumenty i – wraz z opinią publiczną, którą informowano o jego poglądach i przebiegu procesu poprzez wiele broszur i publikacji – oczekiwał wymiany argumentów. Mimo że Lutrowi obiecano uczciwy proces i zapewniono go, że zostanie wysłuchany, wciąż na nowo polecano mu odwołać swoje poglądy lub grożono, że zostanie uznany za kacerza.

13 października 1518 roku Luter ogłosił w uroczystym protestatio, że jego poglądy są zgodne z nauką Świętego Kościoła Rzymskiego i nie może ich odwołać, dopóki nie zostanie przekonany przez swych adwersarzy, że się myli. 22 października podkreślił ponownie, że jego przemyślenia i nauczanie mieszczą się w ramach nauki Kościoła Rzymskiego.


NIEUDANE SPOTKANIA

Przed swoim spotkaniem z Lutrem kardynał Cajetan starannie przestudiował dwa pisma wittenberskiego profesora i sporządził nawet do nich traktaty. Interpretował on jednak teksty Lutra w ramach własnego systemu pojęć i źle zrozumiał je w kwestii pewności wiary, nawet jeśli prawidłowo przedstawił szczegóły Lutrowego stanowiska. Z kolei Luter nie znał teologii kardynała Cajetana. Podczas przesłuchania, które umożliwiało jedynie ograniczoną dyskusję, kardynał nakłaniał Lutra do odwołania poglądów. Przesłuchanie to nie dało Lutrowi możliwości zrozumienia stanowiska kardynała. To ogromnie smutne, że dwóch tak wspaniałych teologów XVI wieku spotkało się podczas procesu o herezję.

W ciągu następnych lat teologia Lutra szybko się rozwijała i wywoływała nowe kontrowersje. Oskarżony teolog pracował nad obroną swojego stanowiska i pozyskaniem zwolenników do walki z tymi, którzy mieli go ogłosić heretykiem. Ukazało się wiele publikacji za Lutrem i przeciw niemu, ale odbyła się tylko jedna dysputa: miała miejsce w Lipsku w 1519 roku między Andrzejem Bodensteinem (Karlstadt) i Lutrem po jednej stronie oraz Johannesem Eckiem po drugiej.


POTĘPIENIE MARCINA LUTRA

W międzyczasie toczył się w Rzymie proces przeciwko Lutrowi. Papież Leon X zdecydował się na działanie: wypełniając swój pasterski obowiązek, czuł się zobligowany do obrony „prawdziwej wiary” przed tymi, którzy tak „przekręcają Pismo i fałszują”, że nie jest już ono dłużej „Ewangelią Chrystusową”. Dlatego też papież wydał bullę Exsurge Domine (15 czerwca 1520), która potępiała 41 stwierdzeń, wyjętych z różnych pism Lutra. Jednak nawet jeśli zacytowane fragmenty znajdują się w pismach Lutra i zostały prawidłowo zacytowane, to wyrwano je z kontekstu. Exsurge Domine nazywa te stwierdzenia „heretyckimi lub gorszącymi, fałszywymi lub raniącymi pobożne uszy, lub też zwodzącymi prostaczków i wrogimi wobec katolickiej prawdy”15, przy czym nie zostało określone, które zarzuty odnoszą się do których stwierdzeń. Na końcu bulli papież wyraził swoją irytację, że Luter nie odpowiedział na żadne z jego zaproszeń do dyskusji, a jednocześnie – nadzieję, że Luter doświadczy nawrócenia serca i odwróci się od swoich błędów. Papież Leon dał Lutrowi 60 dni na odwołanie „błędów”, w przeciwnym razie ściągnie on na siebie ekskomunikę.

Eck i Aleander, którzy opublikowali w Niemczech Exsurge Domine, zażądali ponadto spalenia dzieła Lutra. W odpowiedzi na to część wittenberskich teologów wrzuciło w ogień 10 grudnia 1520 niektóre księgi (te, które później nazywano prawem kanonicznym), wraz z niektórymi pismami przeciwników Lutra. Luter uczynił to samo z bullą papieską. Tym samym stało się jasne, że nie był gotowy do odwołania swoich poglądów. 3 stycznia 1521 roku, bullą Decet Romanum Pontificem, Luter został ekskomunikowany.


AUTORYTET PISMA

Spór o odpusty szybko przerodził się w spór o autorytety. Według Lutra Kuria Rzymska utraciła swój autorytet, ponieważ obstawała przy nim formalnie i nie stosowała argumentów biblijnych. Na początku konfliktu autorytety teologiczne – Pismo, Ojcowie Kościoła oraz tradycje kościelne – stanowiły dla Lutra jedność. W trakcie sporu jedność ta się rozpadła – wówczas, gdy Luter doszedł do wniosku, że formy, w jakich oficjele w Rzymie wykładają kanon, stoją w sprzeczności z Pismem. Ze strony katolickiej spór dotyczył nie tyle pierwszeństwa Pisma – z tym postulatem zgadzali się również katolicy – co jego prawdziwej wykładni.

Gdy Luter doszedł do wniosku, że dla niektórych stwierdzeń Rzymu brakowało biblijnego uzasadnienia lub że były nawet sprzeczne z biblijnym przesłaniem, zaczął postrzegać papieża jako antychrysta. Tym szokującym – należy przyznać – oskarżeniem Luter chciał podkreślić, że papież nie pozwala Chrystusowi mówić tego, co Chrystus sam chce powiedzieć, oraz że stawia się ponad Pismem zamiast podporządkować się Jego autorytetowi. Papież twierdził, że jego urząd został ustanowiony iure divino („na mocy boskiego prawa”), podczas gdy Luter nie mógł znaleźć biblijnego uzasadnienia tego roszczenia.


LUTER W WORMACJI

Według praw Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego osoba, która została ekskomunikowana, musiała również zostać skazana na banicję. Mimo to członkowie Sejmu w Wormacji zażądali, aby niezależny autorytet podjął się przesłuchania Lutra. Dlatego też wezwano go do Wormacji. Luter, który już wtedy był uznany za heretyka, otrzymał od cesarza glejt, dzięki któremu mógł bezpiecznie wjechać do miasta. Spodziewał się, że na Sejmie dojdzie do jakiejkolwiek dysputy, ale zapytano go jedynie o to, czy książki, które leżą przed nim na stole, zostały napisane przez niego i czy jest gotowy odwołać swoje poglądy.

Luter odpowiedział na to wezwanie słynnymi słowami: „Jeśli nie zostanę przekonany świadectwami Pisma lub jasnymi publicznymi dowodami – gdyż papieżowi czy soborom nie wierzę, ponieważ dobrze wiadomo, że często się mylili i sami sobie zaprzeczali – to jestem związany wyrokami Pisma, które przytoczyłem, a moje sumienie pochwycone jest przez Słowo Boże. Niczego odwołać nie mogę i nie chcę, ponieważ nie jest bezpieczne ani słuszne postępować wbrew własnemu sumieniu. Niech mi Bóg dopomoże! Amen”.

W odpowiedzi cesarz Karol V wygłosił imponującą mowę, w której wyłożył swoje zamiary. Wspomniał, że wywodzi się z długiej linii władców, którzy w trosce o zbawienie dusz postrzegali obronę wiary katolickiej jako swój obowiązek i że również na nim ten obowiązek spoczywa. Argumentował, że pojedynczy brat zakonu błądzi, jeśli jego poglądy stoją w sprzeczności z całym chrześcijaństwem minionego tysiąclecia.

Sejm w Wormacji ogłosił Lutra banitą, który miał zostać pojmany, a nawet zabity. Cesarz rozkazał panującym wyplenienie „luterańskiej herezji” za pomocą wszystkich możliwych środków. Poglądy Lutra były jednak dla wielu książąt i obywateli przekonujące, dlatego nie wypełniono postanowień sejmu.


POCZĄTKI RUCHU REFORMACYJNEGO

Lutrowe rozumienie Ewangelii przekonywało rosnącą liczbę kapłanów, mnichów i kaznodziejów, co też próbowali oni zawrzeć w swoich kazaniach. Jednym z widzialnych znaków przeprowadzanych zmian było udzielanie Komunii świeckim pod dwiema postaciami lub też zawieranie związków małżeńskich przez księży i mnichów. Niektóre reguły postne nie były już przestrzegane i przez jakiś czas niegodnie obchodzono się z obrazami i relikwiami.

Luter nie miał zamiaru zakładać nowego Kościoła – był raczej częścią szerokiego i wielowarstwowego ruchu pragnącego reform. Odgrywał coraz większą rolę dzięki recepcji swoich pism, dotyczących reformy praktyk i nauczania Kościoła, które według jego oceny opierały się wyłącznie na autorytecie ludzkim lub pozostawały napięciu lub sprzeczności wobec Pisma. W swoim traktacie Do chrześcijańskiej szlachty narodu niemieckiego (1520) Luter opowiedział się za kapłaństwem wszystkich ochrzczonych, a tym samym za bardziej aktywnym udziałem świeckich w reformowaniu Kościoła. I rzeczywiście – świeccy odgrywali ważną rolę w ruchu reformacyjnym, zarówno książęta czy magistraty, jak i zwykli ludzie.


KONIECZNOŚĆ NADZORU

Ponieważ nie istniał główny plan ani centrum realizacji reform, sytuacja wyglądała inaczej i zmieniała się od miasta do miasta, od wioski do wioski. Pojawiła się konieczność przeprowadzania wizytacji kościelnych. Ponieważ sprawa ta wymagała autorytetu książąt i magistratów, reformatorzy poprosili w 1527 roku księcia elektora saskiego o powołanie i upełnomocnienie komisji wizytacyjnej. Do jej zadań należała nie tylko ocena kazań, służby oraz życia księży, lecz także troska o to, aby otrzymywali oni konieczne środki do życia.

Komisja ustanowiła coś w rodzaju władz Kościoła. Superintendentom przydzielono zadania, polegające na sprawowaniu nadzoru nad pracą księży na poszczególnych obszarach oraz ich sposobem życia. Komisja sprawdzała również porządki nabożeństw i troszczyła się o ich jedność. W 1528 ukazał się podręcznik dla księży, który opisywał ważne kwestie doktrynalne oraz praktyczne problemy Kościoła. Odegrał on dużą rolę w historii wyznania luterańskiego.


ZANIEŚĆ PISMO ŚWIĘTE DO LUDZI

Wraz z kolegami z Uniwersytetu Wittenberskiego Luter przetłumaczył Biblię na język niemiecki, aby więcej ludzi mogło samodzielnie czytać Pismo Święte i aby, obok innych korzyści, mogli oni współuczestniczyć w kształtowaniu duchowej i teologicznej refleksji w życiu Kościoła. Z tego też powodu reformatorzy zakładali szkoły dla chłopców i dziewcząt oraz podejmowali istotne wysiłki, by przekonać rodziców o konieczności edukacji ich dzieci.


KATECHIZMY I PIEŚNI

Aby poprawić znikomy stan wiedzy na temat wiary chrześcijańskiej wśród księży i świeckich, Luter napisał Mały Katechizm dla szerszego kręgu czytelników i Duży Katechizm dla księży i wykształconych świeckich. Katechizmy objaśniały Dziesięć Przykazań, Ojcze Nasz i Wyznanie wiary oraz zawierały fragmenty dotyczące sakramentów Chrztu Świętego oraz Wieczerzy Pańskiej. Mały Katechizm, najbardziej wpływowa książka Lutra, przyczynił się do znacznego polepszenia znajomości zasad wiary wśród zwykłych ludzi.

Katechizmy miały pomóc ludziom prowadzić chrześcijańskie życie i dać narzędzia umożliwiające im kształtowanie opinii na temat zagadnień teologicznych i duchowych. Katechizmy unaoczniają fakt, że dla reformatorów wiara nie oznaczała tylko zaufania względem Chrystusa i jego obietnicy, lecz także akceptację poszczególnych treści wiary, potrzebnych i koniecznych do przyswojenia.

Dla wzmocnienia udziału świeckich w nabożeństwie reformatorzy tworzyli pieśni kościelne i publikowali śpiewniki. Odgrywały one doniosłą rolę w luterańskiej pobożności i stały się częścią cennego dziedzictwa całego Kościoła.


KSIĘŻA DLA PARAFII

Luterańskie parafie posiadały odtąd Pismo Święte w języku ojczystym, katechizmy, pieśni, ustawy kościelne oraz porządki nabożeństw. Pozostawał jednak duży problem z zapewnieniem parafiom opieki duszpasterskiej. Podczas pierwszych lat Reformacji wielu kapłanów i mnichów stało się luterańskimi duchownymi, więc dysponowano dostateczną liczbą księży. Jednakże później ta metoda pozyskiwania księży okazała się niewystarczająca.

Należy zauważyć, że reformatorzy czekali aż do 1535 roku, zanim zorganizowali w Wittenberdze ordynację własnych księży. W Wyznaniu augsburskim (1530) reformatorzy oświadczyli, że są gotowi okazać biskupom posłuszeństwo, jeśli ci dopuściliby zwiastowanie Ewangelii zgodnie z reformacyjnymi przekonaniami. Ponieważ tak się nie stało, reformatorzy stanęli przed wyborem: albo utrzymają tradycyjny sposób ordynowania kapłanów i biskupów, ale tym samym porzucą reformacyjne przekonania, albo zachowają zwiastowanie i dopuszczą ordynowanie księży przez innych księży. Reformatorzy wybrali drugie rozwiązanie, korzystając z tradycji wykładni listów pasterskich, sięgających czasów Hieronima w starożytnym Kościele.

Członkowie wittenberskiego fakultetu teologicznego działali z nadania Kościoła; sprawdzali nie tylko doktryny teologiczne, ale i życie kandydatów. Ordynacje odbywały się w Wittenberdze, a nie w parafiach nowo ordynowanych księży, ponieważ duchowny ordynowany był na służbę w całym Kościele. Świadectwa ordynacji podkreślały doktrynalną zgodność ordynowanego z nauką Kościoła katolickiego. Ryt ordynacji składał się z nałożenia rąk i modlitwy o Ducha Świętego.


TEOLOGICZNE PRÓBY PRZEZWYCIĘŻENIA KONFLIKTU

Wyznanie augsburskie (1530) było próbą rozwiązania religijnego konfliktu powstałego na skutek luterańskiej Reformacji. Jego pierwsza część (artykuły 1-21) prezentuje luterańską naukę jako zgodną z nauką „Kościoła katolickiego lub rzymskiego”. Druga część (artykuły 22-28) dotyczy zmian, zainicjowanych przez reformatorów w celu naprawy pewnych (uważanych przez nich za nadużycia) praktyk, oraz powodów tych zmian. W zakończeniu pierwszej części stwierdzono: „Oto niemal cała nasza nauka, z której widać, że nie ma w niej nic, co by się nie zgadzało z Pismem lub z Kościołem powszechnym albo z Kościołem rzymskim, jak dalece jest nam znana z pisarzy. Skoro więc tak się rzeczy mają, zbyt surowo osądzają nas ci, którzy się domagają, aby naszych uznano za heretyków”.

Wyznanie augsburskie jest mocnym świadectwem zdecydowanej postawy luterańskich reformatorów względem zachowania jedności Kościoła i pozostania wewnątrz jednego, widzialnego Kościoła. Ponieważ różnice ukazano jako nieznaczne, wyznanie to jest bliskie temu, co dziś nazwalibyśmy „różnicującym konsensusem”.

Niektórzy rzymskokatoliccy teolodzy od razu dostrzegli konieczność odpowiedzi na Wyznanie augsburskie i szybko sformułowali Konfutację Augsburskiego Wyznania. Konfutacja blisko trzymała się tekstu i argumentów Wyznania augsburskiego i mogła wraz z nim potwierdzić kluczową naukę chrześcijańską o Trójcy Świętej, chrystologii oraz chrzcie świętym, jednak odrzuciła luterańskie poglądy dotyczące nauki Kościoła oraz sakramentów, powołując się na biblijne i patrystyczne teksty. Ponieważ luteranie nie zostali przekonani argumentami Konfutacji, pod koniec sierpnia 1530 roku rozpoczęto oficjalny dialog, aby pogodzić różnice między Wyznaniem a Konfutacją. Temu dialogowi nie udało się jednak rozwiązać problemów dotyczących rozumienia sakramentów oraz Kościoła jako wspólnoty.

Innego rodzaju próbami przezwyciężenia religijnego konfliktu były tzw. rozmowy religijne (Spira/Hagenau 1540, Wormacja 1540-41, Ratyzbona 1541-46). Cesarz lub jego brat, król Ferdynand, zwoływał konsultacje, które odbywały się pod przewodnictwem cesarskich przedstawicieli. Ich celem było przekonanie luteranów, aby przyjęli poglądy swoich przeciwników. Dużą rolę podczas tych rozmów odgrywały strategie, intrygi oraz polityczne naciski.

Negocjacje doprowadziły do publikacji znaczącego tekstu dotyczącego nauki o usprawiedliwieniu, tzw. Księgi ratyzbońskiej (1541), jednak spór dotyczący Eucharystii wydawał się nierozwiązywalny. W końcu zarówno papież, jak i Luter odrzucili wyniki rozmów – ostatecznie poniosły one więc klęskę.


WOJNA RELIGIJNA ORAZ POKÓJ W AUGSBURGU

Wojna szmalkaldzka (1546-1547), którą Karol V prowadził przeciwko terytoriom luterańskim, miała za cel pokonanie luterańskich książąt i zmuszenie ich do cofnięcia wszystkich zmian. Początkowo cesarz odnosił sukcesy i wygrał wojnę (20 lipca 1547). Wkrótce jego oddziały dotarły do Wittenbergi, gdzie jednak cesarz zakazał swoim żołnierzom wykopania zwłok Lutra z grobu i spalenia ich.

Podczas Sejmu w Augsburgu (1547-1548) cesarz nałożył na luteranów tzw. Augsburskie Interim, które doprowadziło do niekończących się konfliktów na terytoriach luterańskich. Dokument ten definiował usprawiedliwienie przede wszystkim jako łaskę, która prowadzi do miłości. Podkreślał konieczność podporządkowania się biskupom i papieżowi. Zezwalał jednak na małżeństwa duchownych oraz Komunię pod dwiema postaciami.

W 1552 roku po spisku książąt rozpoczęła się nowa wojna przeciwko cesarzowi, zmuszająca go do ucieczki do Austrii. Doprowadziło to do układu pokojowego między luterańskimi książętami a królem Ferdynandem. Próba wykorzenienia „luterańskiej herezji” za pomocą środków militarnych poniosła ostateczną klęskę.

Wojna zakończyła się w 1555 roku zawarciem pokoju w Augsburgu. Celem układu pokojowego było znalezienie sposobów na to, aby ludzie o różnych przekonaniach religijnych mogli żyć wspólnie w jednym kraju. Terytoria i miasta, które uznały Wyznanie augsburskie, zostały w Rzeszy Niemieckiej uznane tak samo jak terytoria katolickie. Ustalenia nie dotyczyły jednak ludzi o innych przekonaniach religijnych, takich jak wyznawców Kościoła reformowanego oraz anabaptystów. Książęta i magnaci mieli prawo decydować o religii swoich poddanych. Gdy książę zmieniał wyznanie, także i ludzie żyjący na jego terytorium musieli to uczynić, podczas gdy na obszarach, w których książętami byli biskupi, zmiana wyznania nie była możliwa. Poddani mieli prawo do emigracji, jeśli nie zgadzali się przyjąć wyznania księcia.


SOBÓR TRYDENCKI

Sobór Trydencki (1545-1563), który został zwołany w pokolenie po reformach Lutra, rozpoczął się przed wojną szmalkaldzką (1546-1547) i zakończył po Pokoju Augsburskim (1555). Bulla Laetare Jerusalem (19 listopada 1544) określiła trzy główne zadania Soboru: uzdrowienie podziału konfesyjnego, reformę Kościoła oraz przywrócenie pokoju, aby dzięki temu przeciwdziałać niebezpieczeństwu ze strony Imperium Osmańskiego.

Sobór zadecydował, że podczas każdego posiedzenia wydany zostanie dekret doktrynalny, podtrzymujący wiarę Kościoła, oraz dekret dotyczący dyscypliny, który mógłby pomóc w zreformowaniu Kościoła. W większości przypadków dekrety dogmatyczne nie zawierały całościowej, teologicznej wykładni wiary, koncentrując się na negowanych przez reformatorów naukach w taki sposób, że istniejące różnice były podkreślane.


PISMO I TRADYCJA

8 kwietnia 1546 sobór przyjął Dekret o źródłach objawienia, „aby po zniesieniu błędów zachować w Kościele wyłącznie czystą Ewangelię”. Nie mówiąc o tym wprost, sobór odrzucił zasadę sola scriptura, argumentując przeciwko izolacji Pisma od Tradycji. Sobór określił, że Ewangelia, „źródło wszelkiej zbawiennej prawdy i nauki dotyczącej obyczajów”, została zachowana „w księgach spisanych i w tradycjach niepisanych”. Nie wyjaśniono jednak relacji między Pismem a Tradycją. Następnie sobór nauczał, że tradycje dotyczące wiary i obyczajów zostały „przechowane w nieprzerwanym następstwie w Kościele katolickim”. Pismo i Tradycja powinny być przyjęte „z taką samą pobożnością i czcią”.

Dekret zawierał listę kanonicznych ksiąg Starego i Nowego Testamentu. Sobór obstawał przy tym, że Pisma Święte nie mogą być interpretowane w opozycji do nauki Kościoła ani „wbrew jednomyślnej zgodzie Ojców”. Wreszcie sobór ogłosił, że stare, łacińskie wydanie Biblii – Wulgata – jest tekstem „autentycznym, predestynowanym do użytku w Kościele”.


USPRAWIEDLIWIENIE

W odniesieniu do usprawiedliwienia Sobór odrzucił zarówno pelagiańską naukę o sprawiedliwości uczynkowej, jak i naukę o usprawiedliwieniu jedynie z wiary (sola fide), przy czym „wiarę” rozumiano tutaj głównie jako akceptację objawionej nauki. Sobór potwierdził chrystologiczny fundament usprawiedliwienia, podkreślając, że ludzie włączeni są w Chrystusa i że łaska Chrystusowa konieczna jest dla całego procesu usprawiedliwienia, nawet jeśli proces ten nie wyklucza dysponowania łaską czy współdziałania wolnej woli. Sobór ogłosił, że istotą usprawiedliwienia nie jest tylko odpuszczenie grzechów, lecz także „uświęcenie i odnowa wewnętrzna człowieka”23 przez nadnaturalną miłość. Formalną przyczyną usprawiedliwienia jest „sprawiedliwość Boża, nie ta, poprzez którą Bóg sam jest sprawiedliwy, lecz ta, poprzez którą czyni nas sprawiedliwymi”, a przyczyna celowa to „chwała Boga i Chrystusa oraz życie wieczne”. Wiara, jak podkreślił sobór, jest początkiem, „fundamentem i korzeniem wszelkiego usprawiedliwienia”. Łaska usprawiedliwienia może zostać utracona w wyniku grzechu śmiertelnego, a nie tylko utraty wiary, i odzyskana dzięki sakramentowi pokuty26. Sobór zaznaczył, że życie wieczne jest łaską, a nie tylko zapłatą.


SAKRAMENTY

Podczas siódmej sesji Sobór orzekł, że sakramenty są zwyczajnymi środkami, „przez które wszelka prawdziwa sprawiedliwość albo się rozpoczyna, albo zaczęta wzrasta, albo, jeśli się ją utraci, zostaje odzyskana”. Sobór orzekł, że Chrystus ustanowił siedem sakramentów i bronił ich jako skutecznych znaków, które przynoszą łaskę poprzez samo ich sprawowanie (ex opere operato), a nie po prostu na podstawie wiary przyjmujących.

W wyniku debaty o Komunii pod dwiema postaciami wyrażono przekonanie, że pod każdą postacią przyjmowany jest cały i niepodzielny Chrystus. Po zakończeniu soboru (16 kwietnia 1565) papież zezwolił wielu prowincjom kościelnym w Niemczech oraz habsburskim ziemiom dziedzicznym na udzielanie Komunii również pod postacią wina w pewnych określonych warunkach.

W odpowiedzi na reformacyjną krytykę ofiarniczego charakteru mszy Sobór potwierdził, że msza jest ofiarą pojednania, która uobecnia ofiarę na krzyżu. W myśl nauczania Soboru, skoro Chrystus-kapłan ofiarowuje te same ofiarnicze dary, co na krzyżu, jednak w inny sposób, to msza nie jest powtórzeniem jedynej i doskonałej ofiary na Golgocie. Sobór określił, że można odprawiać mszę ku czci świętych, a także w intencji żyjących oraz zmarłych wiernych.

Dekret o święceniach kapłańskich zdefiniował sakramentalny charakter ordynacji oraz istnienie jednej kościelnej hierarchii, działającej w oparciu o boski nakaz.


REFORMY DUSZPASTERSKIE

Sobór wprowadził również reformy pastoralne. Dekrety dotyczące reform służyły bardziej efektywnemu zwiastowaniu Słowa Bożego poprzez utworzenie seminariów dla lepszego kształcenia kapłanów, a także poprzez wymóg wygłaszania kazań we wszystkie niedziele i święta. Biskupi i kapłani zostali zobowiązani do mieszkania w swoich diecezjach i parafiach. Sobór zniósł jednocześnie kilka nadużyć w kwestii jurysdykcji, święceń, patronatów, beneficjów oraz odpustów, rozszerzając władzę biskupów. Biskupom udzielono pełnomocnictwa do przeprowadzania wizytacji beneficjów parafialnych oraz nadzorowania pracy duszpasterskiej zakonów i kapituł.

Przewidywano również ustanowienie synodów prowincjonalnych i diecezjalnych. Dla lepszego przekazywania wiary Sobór wspierał ukazywanie się katechizmów, jak np. katechizmu Piotra Kanizjusza, oraz zaplanował wydanie Katechizmu Rzymskiego.


KONSEKWENCJE

Nawet jeśli Sobót Trydencki w dużej mierze stanowił odpowiedź na protestancką Reformację, nie potępił pojedynczych osób lub całej wspólnoty, ale określone nauki reformatorów. Ponieważ dekrety soborowe odnosiły się głównie do tego, co uważano za protestanckie błędy, sobór stworzył między ewangelikami i katolikami atmosferę polemiki, która skłaniała do interpretacji katolicyzmu w opozycji do protestantyzmu. Takie podejście Soboru było lustrzanym odbiciem tonu dyskusji obecnego w niektórych luterańskich księgach wyznaniowych, które również ukazywały luterańskie stanowisko poprzez opozycję. Decyzje Soboru Trydenckiego położyły fundamenty katolickiej tożsamości aż do Soboru Watykańskiego II.

Pod koniec trzeciego okresu Sobór Trydencki musiał trzeźwo uznać jedność Kościoła na Zachodzie za doszczętnie zniszczoną. Na luterańskich terytoriach rozwinęły się nowe struktury kościelne. Pokój Religijny w Augsburgu z 1555 roku zapewnił początkowo stabilne relacje polityczne, ale nie mógł zapobiec wielkiemu konfliktowi europejskiemu XVII wieku – wojnie trzydziestoletniej (1618-1648). Powstawanie świeckich państw narodowych z silnymi barierami konfesyjnymi pozostało na długo brzemieniem okresu Reformacji.


SOBÓR WATYKAŃSKI DRUGI

Sobór Trydencki ukształtował w znacznym stopniu relacje między katolikami a luteranami na przestrzeni kilku stuleci, ale jego dziedzictwo musi być obecnie odczytywane przez pryzmat decyzji Soboru Watykańskiego II (1962-1965). Sobór ten umożliwił Kościołowi katolickiemu wkroczenie w ruch ekumeniczny i porzucenie zdominowanej nastrojami polemicznymi atmosferę okresu poreformacyjnego. Konstytucja dogmatyczna o Kościele (Lumen gentium), Dekret o ekumenizmie (Unitatis redintegratio), Deklaracja o wolności religijnej oraz Konstytucja dogmatyczna o Objawieniu (Dei Verbum) są podstawowymi dokumentami katolickiego ekumenizmu. Na Drugim Soborze Watykańskim podkreślono, że Kościół Chrystusowy trwa w Kościele katolickim (subsistit) i przyznano również, że „poza jego organizmem znajdują się liczne pierwiastki uświęcenia i prawdy, które jako właściwe dary Kościoła Chrystusowego nakłaniają do jedności katolickiej” (LG8). Doceniono to, co katolicy dzielą wraz z innymi chrześcijanami, jak np. wyznania wiary, chrzest, Pismo Święte. Podkreślono w duchu teologii wspólnotowości, że katolicy znajdują się w rzeczywistej, choć niedoskonałej wspólnocie ze wszystkimi, którzy wyznają Jezusa Chrystusa i są ochrzczeni.

Źródło: Od konfliktu do komunii. Raport Luterańsko-Rzymskokatoliskiej Komisji Dialogu ds. Jedności


| Autor: jak | Vydáno dne 20. 10. 2016 | 1078 přečtení | Informační e-mailVytisknout článek
Nejbližší akce
Novinky
12.12.2017: Porządek nabożeństw - 2018 - Přehled bohoslužeb

Právě vyšel nový přehled služeb Božích na rok 2018. V "papírové" podobě jej můžete obdržet od prosince v kostele při bohoslužbách nebo ve sborovém domě. Celý pořádek je ke ztažení zde.


12.03.2017: Sprawozdanie z życia religijno-kościelnego Parafii ŚKEAW w Hawierzowie Suchej za rok 2016
Výroční zprávu ze života a práce sboru najdete zde.

28.12.2016: Porządek nabożeństw - 2017 - Přehled bohoslužeb

Právě vyšel nový přehled služeb Božích na rok 2017. V "papírové" podobě jej můžete obdržet od prosince v kostele při bohoslužbách nebo ve sborovém domě. Celý pořádek je ke ztažení zde.


09.01.2016: Projekt na záchranu varhan
Podrobné informace o varhanách v evangelickém kostele v Havířově-Prostřední Suché naleznete v tomto článku.

© 2003-2017 sbor Slezské církve evangelické augsburského vyznání v Havířově-Prostřední Suché
Tento web byl vytvořen prostřednictvím redakčního systému phpRS.